Worden je voeten afhankelijk en lui van steunzolen?
Je hebt pijn aan je voeten, knieën of rug. Een arts of voetdeskundige adviseert steunzolen. Je bent opgelucht dat er een oplossing is, maar ergens knaagt er ook twijfel. Want je hebt het vast weleens gehoord op een verjaardag of gelezen op een forum: "Begin niet aan steunzolen, want daar worden je voeten lui van. Voor je het weet kun je niet meer zonder."
Het is een van de meest hardnekkige discussies in de voetzorg. Is het een fabeltje, of zit er een kern van waarheid in? Worden onze voeten daadwerkelijk afhankelijk van die ondersteuning, alsof ze vergeten hoe ze zelf moeten werken?
Niemand wil immers afhankelijk zijn van een hulpmiddel als dat niet strikt noodzakelijk is. Maar is deze angst wel gegrond? In dit artikel duiken we in de feiten en fabels rondom steunzolen. We kijken wat de wetenschap zegt, hoe je voeten werkelijk reageren op ondersteuning, en wat je zelf kunt doen om je voeten sterk en gezond te houden.
Navigeer direct naar een van onderstaande onderdelen of scroll verder voor het complete bericht.
Wat doen steunzolen precies?
Voordat we de mythe kunnen ontkrachten, is het belangrijk om te begrijpen wat steunzolen eigenlijk doen. Steunzolen zijn medische hulpmiddelen die worden gemaakt om de stand van je voeten te corrigeren, de drukverdeling te verbeteren en specifieke structuren te ontlasten.
Je kunt ze zien als een personal trainer voor je voeten. Een trainer helpt je de juiste houding aan te nemen tijdens een oefening, zodat je de spieren optimaal gebruikt en blessures voorkomt.
Steunzolen doen iets vergelijkbaars: ze corrigeren de stand van je voeten en enkels naar een neutralere positie. Het doel is dus niet om de voet compleet "stil te leggen", maar om de natuurlijke voetbeweging te optimaliseren. Zo kunnen spieren en pezen efficiënter functioneren zonder overbelast te raken.
Steunzolen worden vaak ingezet bij klachten zoals hielspoor, platvoeten of overpronatie (het te ver naar binnen kantelen van de enkel). Door de uitlijning van de voet te verbeteren ontstaat er meer symmetrie in het lichaam wat ook een positief effect op de stand van de knieën, heupen en zelfs de rug.
Het argument van de 'afhankelijke en luie voet'
De theorie dat voeten lui worden, klinkt in eerste instantie heel logisch. Het idee is dat als je externe steun biedt aan de voetboog en spieren, deze structuren zelf minder hard hoeven te werken. En spieren die niet werken, worden zwakker (atrofie). Denk maar aan een arm die zes weken in het gips heeft gezeten; die is daarna dunner en minder krachtig.
Tegenstanders van steunzolen beweren dat door de voetboog kunstmatig te ondersteunen, de kleine voetspieren (intrinsieke voetspieren) minder hard hoeven te werken. Het gevolg? Je wordt afhankelijk van de zooltjes en je voet verliest zijn natuurlijke kracht en stabiliteit.
Maar klopt deze theorie eigenlijk wel en zit er een kern van waarheid in, of is het een fabeltje?
Wat zeggen experts en de wetenschap?
Gelukkig hoeven we niet te gissen. Om feiten van fabels te onderscheiden, is het goed om naar de mening van specialisten in de praktijk én wetenschappelijk onderzoek te kijken. Er zijn diverse studies gedaan naar de effectiviteit van zolen en het effect op spierkracht. De resultaten zullen je misschien verbazen:
1. Het effect op spieractiviteit
Verschillende onderzoeken laten zien dat steunzolen de spieren in de voet en het onderbeen niet uitschakelen. Ze zorgen er vooral voor dat spieren slimmer en efficiënter samenwerken. Sommige spieren spannen iets minder hard aan, andere juist op het juiste moment. De spieractiviteit verandert dus, maar verdwijnt niet.
Een onderzoek dat is gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Gait & Posture laat zien dat steunzolen de activiteit van bepaalde onderbeenspieren kunnen verminderen. Dit is vooral gunstig bij overbelasting of vermoeidheid. Spieren die door een standsafwijking van de voet te hard moeten werken, krijgen meer rust en de belasting wordt beter verdeeld over de voet en het onderbeen.
Tegelijk blijven andere spieren gewoon actief. Daardoor blijft het looppatroon stabiel en natuurlijk. Je lichaam blijft zelf het werk doen, maar op een efficiëntere manier.
Dit verklaart waarom steunzolen vaak zo goed helpen. Ze nemen het werk niet over, maar ondersteunen alleen waar dat nodig is. Overbelaste spieren krijgen de kans om te herstellen, terwijl de kracht en functie van de voet behouden blijven. Het resultaat: comfortabeler bewegen, met minder klachten en zonder dat je spieren zwakker worden.
2. Verandering in spiervolume
Er is soms bezorgdheid dat langdurig gebruik van steunzolen je voetspieren zou kunnen verzwakken. Een interessante studie, gepubliceerd in Clinical Biomechanics (Protopapas & Perry, 2020), geeft hier meer duidelijkheid over. De onderzoekers volgden mensen met platvoeten die twaalf weken lang steunzolen droegen. Ze zagen een lichte afname in de omvang van sommige kleine voetspieren, de zogeheten intrinsieke voetspieren.
Betekent dit dat de voeten zwakker werden? Nee. De studie liet zien dat deze verandering geen negatief effect had op het functioneren van de voet. De spieractiviteit bleef normaal en ook de stabiliteit tijdens het lopen veranderde niet.
Bij mensen met platvoeten wordt het lichaamsgewicht minder gelijkmatig over de voet verdeeld. Daardoor komt er meer druk op bepaalde delen van de voet en extra spanning op sommige spieren en pezen. Het lichaam probeert dit te compenseren door deze spieren constant extra aan te spannen, waardoor ze vaak overbelast raken.
Volgens de onderzoekers is de lichte afname in spiervolume waarschijnlijk het gevolg van minder overbelasting. Doordat de steunzolen de voetstand corrigeren, hoeven de spieren niet langer te compenseren en kunnen ze weer normaal functioneren. Met andere woorden: de spieren worden niet zwakker, maar gaan juist beter en efficiënter functioneren.
3. Pijnvermindering leidt tot méér beweging
Dit is een cruciaal punt dat vaak vergeten wordt. Mensen dragen steunzolen omdat ze ergens klachten ervaren. Door die pijn bewegen ze vaak minder of op een geforceerde manier, wat op termijn wéér klachten elders in het lichaam kan veroorzaken.
Steunzolen doorbreken dit patroon door de uitlijning en de stand van de voet te verbeteren en zo een gezonder en efficiënter looppatroon te creëren. Als steunzolen de pijn wegnemen, gaan mensen vaak weer méér wandelen en sporten. Doordat je weer op een betere manier kunt bewegen, versterken je voet- en beenspieren zich op een natuurlijke manier.
4. Combineer steunzolen met specifieke oefeningen
Steunzolen werken het beste als onderdeel van een breder plan. Een toonaangevende studie uit 2011 vergeleek mensen die alleen steunzolen droegen met een groep die steunzolen droeg én specifieke voetentraining deed. De conclusie? De groep die de combinatie toepaste, zag een toename in spierkracht en spiergrootte.
Dit ontkracht het idee dat zolen per definitie leiden tot zwakte. Het is de passiviteit die leidt tot zwakte. Steunzolen creëren de juiste omstandigheden (pijnvrij bewegen en goede uitlijning), en jij zorgt met beweging voor de kracht.
Conclusie van de experts
De algemene consensus onder wetenschappers, podotherapeuten en voetdeskundige is dat steunzolen je voeten niet lui en afhankelijk maken. Er is geen overtuigend bewijs dat zolen leiden tot functionele zwakte waardoor je niet meer zonder zou kunnen.
In tegenstelling tot gips, dat een gewricht volledig immobiliseert, laten steunzolen beweging toe. Sterker nog, ze sturen de beweging. Uit verschillende wetenschappelijke studies blijkt dat steunzolen de spieractiviteit in de voet niet verminderen. Vaak nemen de spieractiviteiten zelfs toe en worden ze efficiënter.
Het idee dat steunzolen je voeten per definitie lui en zwak maken, is dus een fabel. Hoewel de spiervolume in sommige gevallen iets kan afnemen doordat overbelasting wegvalt, leidt dit niet tot een disfunctionele voet.
Integendeel: zolen zorgen er vaak juist voor dat je actiever kunt blijven, wat beter is voor je algehele spierkracht dan niet of verkeerd bewegen met pijn. De theorie achter de luie en afhankelijke voet is dus een misvatting en achterhaald.
Zie steunzolen als een hulpmiddel om je weer op de been te helpen. In combinatie met de juiste voetentraining en voetverzorging vormen ze geen eindstation, maar juist een startpunt naar pijnvrij en soepel bewegen.
Risico's als je het gebruik steunzolen blijft uitstellen
De angst voor afhankelijkheid zorgt er helaas voor dat sommige mensen onnodig lang wachten met het zoeken naar een oplossing, of steunzolen niet consequent dragen, zelfs wanneer ze duidelijke pijnklachten ervaren. Dit uitstelgedrag kan de onderliggende voetproblemen juist verergeren en het herstel onnodig vertragen.
Pijn in de voeten kan ervoor zorgen dat mensen minder of op een onnatuurlijke manier gaan bewegen. Dit kan op de lange termijn weer leiden tot nieuwe klachten in andere delen van het lichaam. Omdat je voeten het fundament van je lichaam vormen, is het belangrijk om te zorgen voor een stabiele basis. Een goede ondersteuning van de voeten kan namelijk helpen om klachten in de knieën, heupen en rug te verminderen.
De voordelen van langdurig gebruik
Is het erg als je je zolen altijd blijft dragen? Niet noodzakelijk. Voor sommige mensen is de anatomische afwijking van de voet zodanig dat permanente ondersteuning nodig is om pijnvrij te blijven. Denk aan platvoeten, holvoeten, een diabetische voet of reumatische aandoeningen. In deze gevallen is 'afhankelijkheid' geen negatief woord, maar een noodzaak voor kwaliteit van leven.
Voor anderen, bijvoorbeeld bij blessures door overbelasting (zoals bijvoorbeeld hielspoor, peesplaatplaatontsteking en metatarsalgie), kunnen zolen tijdelijk worden ingezet. Zodra de weefsels hersteld zijn en de voetsterkte is verbeterd door oefeningen, kan het gebruik van de zolen soms weer worden afgebouwd.
Voor sommige mensen is het doel om uiteindelijk weer zonder zolen te lopen. Voor anderen is langdurig gebruik de beste optie om pijnvrij te blijven. Zijn er voordelen aan het blijven dragen van zolen?
